Wat houdt ons tegen?

Want in dit gepolariseerde Nederland lijkt alles te draaien om (tegen)stellingen, om aandacht voor het negatieve, om zogenoemde misstanden – zonder te beseffen dat er ook sprake kan zijn van misverstanden. Twee woorden, zo dicht bij elkaar en toch een wereld van verschil.

Vorige week zag ik het programma ‘Wat houdt ons tegen’ van Human. Sterke titel! Het ging over een dreigend watertekort in nota bene Nederland Waterland. Tegenstrijdig maar waar. Terwijl we net een fantastisch groeiseizoen achter de rug hebben met regelmatig een bui en gematigde temperaturen, vormt langdurige droogte een grote bedreiging voor onze land- en tuinbouw en de maatschappij. Drinkwaterbedrijven voorspellen een tekort van ruim 100 miljoen kubieke meter in 2030. Een gemeenschappelijk doel, zou je zeggen. Een ultieme kans voor samenwerking. Samen optrekken.

Problematiek vanuit verschillende hoeken

Het programma belichtte de problematiek vanuit verschillende hoeken. Ecohydrologen, onderzoekers, een hoogleraar, een akkerbouwer, een speciaal ingestelde deltacommissaris – ze kwamen allemaal aan het woord. Er werd vooral gesproken over wat er mis was als gevolg van klimaatverandering en menselijk ingrijpen in het landschap: de ruilverkaveling, de opschaling van de landbouw na de Tweede Wereldoorlog in het kader van ‘nooit meer honger’.

Aan het eind gloort er hoop met het project ‘Drinkwaterlandschap’. Mooi. Maar onderweg bekroop je dat gevoel: ‘Weer die landbouw.’ En ook: ‘Ja, de boer kan er weinig aan doen, maar de overheid is aan zet.’ Het is als een langspeelplaat die telkens blijft hangen bij hetzelfde refrein. Want waar hoor je dit nog meer? In de ‘gifdiscussie’. In de stikstofdiscussie. In de ‘het-gaat-zo-slecht-met-de-natuur’-discussie.

Gaat het om misstanden?

Misschien begrijp ik de wereld niet goed en gaat het vooral om misstanden aan het licht brengen. Via Facebook vernam ik van de akkerbouwer een frustrerend bericht. Hij had veel goede initiatieven genoemd die het waterverbruik kunnen verminderen. Concrete oplossingen, bewezen methodes. Maar al die goede initiatieven? Er uitgeknipt.

Ook kreeg het feitelijke watergebruik van de landbouw – 2 tot 4% van het totaal – geen aandacht. Evenmin de aandacht voor nog grotere verbruikers, zoals de energie-industrie of ons eigen huishouden.

Of was dat helemaal niet het doel van het programma? Was het misschien juist bedoeld om aandacht te vragen voor het behoud van water, in plaats van dat eeuwige Nederlandse gevecht tégen het water? Eerlijk gezegd weet ik het niet zo goed. Misschien is het watertekort wel een perfecte kans om anders te kijken. Niet wie de schuldige is, maar wie mee wil bouwen. Niet wat er misgaat, maar wat al goed gaat en hoe we dat kunnen versterken.

‘Maar anticiperen voelt beter dan verkrampen’

Soms denk ik wel eens dat we vanuit de landbouw te veel vanuit een bubbel kijken. En dat misverstand zorgt voor schijnbare tegenstellingen. Waar twee waarnemers naar dezelfde werkelijkheid kijken en ieder een ander landschap ziet. De een ziet een berg, de ander een hindernis. De een hoort een melodie, de ander ruis.

Is iedereen tegen de landbouw? Of juist niet? Er komt veel af op de landbouw, dat is waar. Maar anticiperen voelt beter dan verkrampen. Dus laten we het verhaal blijven vertellen. Het hele verhaal, niet alleen het refrein. Want wat houdt ons tegen? Alleen wijzelf.